Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

AKTYORLIK SAN`ATI

Rate this item
(0 votes)

AKTYORLIK SAN`ATI - aktyor ijrochiligi, teatr, kino, televidenie va radioda badiiy obraz yaratish san`ati. Aktyor ma`lum rolda o`ynar ekan, o`z qahramoni qiyofasiga kirib, uning fe`l-atvorini, ichki dunyosi va intilishlarini ifodalaydi. Bunda u pesa, libretto yoki ssenariydagi mazmunni o`z ijodi, hayotiy tajribasi b-n boyitadi, jonlantiradi. Obraz yaratishda aktyorning nutqi, gavdasi, yuz va ko`z imo-ishoralari, tuyg`ulari, idroki asosiy vositalardir. Aktyor grim, libos, ba`zan niqobdan foydalanadi, gavdalantiradigan kishisi yoki boshqa mavjudotga yarasha xatti-harakat, ohang, imo-ishora topadi, ichki va tashqi tomonni bir-biriga uyg`unlashtiradi. A.s. ijrochilarning dunyoqarashi, shaxsiyati, ijodiy o`ziga xosligiga tayangan holda hayotiy voqelikni aks ettiradi. San`at turlari (drama, opera, balet, kino, telefilm, telespektakl, radioteatr) va turli-tuman janrlarga qarab A.s. bir qator uslublar va yo`nalishlarga bo`linadi. Sahnada ijod qiluvchi aktyorni yuzlab tomoshabin bevosita kuzatib turadi. Shuning uchun u har bir so`zni baland tovush b-n aytishga, har bir harakatni bo`rttirib ko`rsatishga majbur. Kinoda boshqacha: ovozsiz kinoda faqat harakat, imo-ishora b-n inson fe`l- atvori ochib berilgan, kino ovozli bo`lgach, aktyor kino kamerasi ro`parasida ko`proq qahramonning ruhiy holatini ochishga o`tdi. Televidenie ham aktyordan tabiiylikni talab qiladi. Radioteatrda esa aktyorlarning o`zlari ko`rinmaydi, ovozlari eshitiladi, xolos. Shu boisdan ovoz imkoniyatlari keng ishlatiladi. Balet spektakllarida obrazlar raqqos va raqqosalarning muayyan musiqa mazmunini ifodalovchi tana, qo`l harakatlari, aylanishlari, yuz va ko`z imo-ishoralari vositasida yaratiladi. Operada ijrochining musiqiy ohanglari, obraz sur`ati kompozitor tomonidan belgilangan, dirijyor rahbarligida orkestr tomonidan o`zlashtirilgan bo`ladi. Aktyor kompozitor belgilagan, orkestr o`zlashtirgan ohang va usullarni o`z jozibasi, ovozi, his-tuyg`ulari b-n boyitadi. Musiqali teatr turi (opera, balet, operetta, musiqali drama)ga qarab artistning aytish va sahnaviy harakatlari har xil bo`ladi. Ammo umumiy jihat shuki, musiqali teatr artisti xonandalik, aktyorlik, raqqoslik sohalarini puxta o`zlashtirgan, sintetik qobiliyatga ega bo`lishi kerak. A.s. badiiy ijodning alohida turi sifatida mil. av. 5-a.da Hindiston, Yunonistonda shakllanadi. Keyinchalik Qadimgi Rimda rivojlandi. Ilk davlatlar va shaharlarning paydo bo`lishi natijasida Turkistonda ham A.s. ning o`ziga xos ilk ko`rinishlari shakllandi. Ellinizm davrida (mil. av. 3-1-a.lar) vujudga kelgan A.s. an`analari 20-a. boshlarigacha yetib kelgan. U ijtimoiy timsol - obrazlar yaratishda o`ziga xos uslub va ifoda vositalariga ega bo`lgan. Obraz yaratishda psixologik tahlildan ko`ra nutqning serbo`yoqligi, mubolag`a, badiha, kulgi vositalaridan keng foydalanish, harakat, imo-ishora, ohanglarni bo`rttirishga intilishgan. Antik davrda hozirgi O`zbekiston hududida ham tragik aktyorlar ish ko`rgan. O`rta asrlarda Movarounnahr, Farg`ona vodiysi, Xorazm vohasida hajv va hazil vositalaridan foydalangan masxaralar, muqallidlar, jiddiy yo`sinda hikoya qiluvchi maddohlar, qissaxonlar, voizlar, go`yandalar faoliyat ko`rsatganlar. 20-a.da maydonga kelgan yevropa tipidagi yangi o`zbek teatrida A.s. yanada taraqqiy etdi. U jahon teatri va A.s. tajribalarini ijodiy o`zlashtirish, qadimiy milliy teatr ijrochilik an`analarini rivojlantirish yo`lida kamol topdi. Aktyorlar dramaturg tasvirlagan voqelikni, pesa qahramonlarining ichki dunyosini ochishga, obrazning g`oyaviy ma`nosini chuqur talqin qilishga o`rgandilar. 20—30-y.lar o`tkir satirik yo`nalish, maishiy tafsilot, yorqinlik, bo`rttirma o`zbek A.s. ga xos bo`lgan. A. Hidoyatov, H. Islomov, M. Miroqilov, R. Pirmuhamedov va b. aktyorlarning ijodlari bunga misoldir. 40- y.l

Read 31 times