Powered by Joomla CMS.

Ustozni xotirlab

Written by F.M.Qosimov on Payshanba, 11 MArt 2010. Posted in Pedagogika

Ustozni xotirlab

Hayotda shunday insonlar bo’ladiki, ular vafotidan so’ng ham tiriklar orasida hayotdir. Ana shunday insonlardan biri samimiy, bag’rikeng ustoz Shamsiddin Rayhonovdir (Olloh rahmat qilgan bo’lsin). Ustoz qisqa umr ko’rgan bo’lsalar ham, hayot yo’llari juda ko’pqirrali, sermazmun o’tgan.

Sh. P. Rayhonov 1940 yil 25 mart kuni Buxoro viloyatining Buxoro tumanida xizmatchi oilasida tavallud topdilar. Otadan yosh qolgan Shamsiddin aka mushtipar nogiron onalari hamda opalari bilan ro’zg’or tebratib, o’qishni davom ettirganlar.

1957 yilda Buxoro shahridagi 5-son (avvalgi Varashilov nomli) o’rta maktabni imtiyozli attestat bilan tugatib, Buxoro Davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro Davlat universiteti) ning fizika-matematika fakultetida o’qishga kirgan. Talabalik davrida o’quv-tarbiya, jamoat ishlariga faol ishtirok etib, guruh sardori, fakultet talabalari kasaba-uyushmasi raisi vazifalarida faoliyat ko’rsatib kelganlar. 1962 yilda institutni “imtiyozli diplom” bilan bitirib, Buxoro shahridagi Makarenko nomli maktabda matematika va chizmachilik fani o’qituvchisi sifatida pedagogik faoliyatlarini davom ettirdilar.

Institutning 4-bosqichida o’qib yurganlarida shahar xalq ta’limi va maktab direktori talabnomasi asosida Buxoro shahridagi 5-son umum o’rta ta’lim maktabiga chizmachilik fanidan dars berdilar. Mana shu davrdagi bir qiziq voqeani domla aytgan edilar: “Men 10-sinfda dars o’tib o’tirgan edim. Bir vaqt eshik ochilib, bir kishi dag’-dag’a bilan sinfga kirib keldi. Men u kishiga sinfga ruxsatsiz kirish mumkin emasligini aytib, sinfdan chiqib ketishlarini so’radim. U kishi sinfdan chiqib ketgach, hech narsa sodir bo’lmaganidek darsni davom ettirdim. Dars tugashi bilan meni maktab sardori chaqirib, shahar xalq ta’limi boshmetodisti Qaysarova bilan bo’lgan munosabatim yuzasidan menga tanbeh bermoqchi bo’ldilar. Men pedagoglik insoniylik nuqtai nazaridan haq ekanligimni aytdim. Bilishimcha, ”mehmon”  - bosh metodistdan hamma maktab o’qituvchilari qo’rqishar ekan. Mening u kishiga nisbatan bo’lgan munosabatim haq ekanligini ”mehmon” o’zlari ham tan olganliklarini aytibdilar”. Bu voqeadan shuni aytish mumkinki, ustoz Sh.Rayxonov yoshlik paytlaridan talabchan, qat’iy, haqgo’y, sobit bo’lganlar.

Maktabda endi pedagogik faoliyatini boshlagan iste’dodli yosh mutaxasisni institut jamoasi ishga taklif qilishdi. Sh.Rayxonov Buxoro davlat pedagogika instituti boshlang’ich ta’lim pedagogikasi kafedrasida o’qituvchi bo’lib ishga o’tdilar. Bilimga chanqoq yosh iste’dodli o’qituvchi Sh.Rayxonov ishdan ajralmagan holda Moskva     sharidagi  ”O’qitishning mazmuni va metodlari ilmiy tadqiqot instituti” tadqiqotchisi sifatida izlanishni olib borib, 1977 yil iyun oyida ”Matematika darslarida kichik yoshdagi o’quvchilarning o’quv faoliyatini faollashtirish” mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqqiyatli himoya qildilar. Ustozning himoya vaqtida chiqishlari, berilgan savollarga aniq, lo’nda, mazmunli javoblari, ayniqsa rus tilidagi mulohazalari kengash a’zolarini lol qoldirgan. Xizmat safari bilan 1984; 1988-yillarda Moskva shahrida bo’lganimda boshlang’ich sinflarda matematika o’qitish metodikasi mutaxasis olimlari professorlar A.M.Pishkalo, N.B.Istomina, L.P.Stoylova, M.I.Moro, R.A.Xabib kabi olimlar Sh.Rayxonovning chinakam o’z mutaxasisligi fidoiysi ekanligi, u kishining ilmiy-uslubiy tadqiqotlarining afzalliklarini aytishdi.

Ustoz Sh.Rayxonov 1957-1986 yillarda boshlang’ich ta’lim nazariyasi va usuliyoti kafedrasi mudiri lavozimida ishlab bu kafedra nomini respublika, qolaversa sobiq ittifoq miqyosida taniqli kafedralar qatoriga joy olishiga munosib hissa qo’shganlar. 1983-yilda oliygohimiz attestatsiyasidan o’tishi davrida kafedraning o’quv-metodik, ilmiy-tadqiqot ma’naviy-ma’rifiy ishlarini tekshirish maqsadida kelgan Volgograd pedagogika instituti Boshlang’ich ta’lim kafedrasi mudiri S.E.Logunova kafedra faoliyatini o’rganib chiqib, ”Ushbu kafedradan ko’p narsani o’rgansa bo’ladi” deb kafedra hujjatlaridan nusxalarni olishni ustoz Sh.Rayxonovdan iltimos qilib so’radi. U kishi rahbarlik qilgan kafedra bir necha qator yillar davomida oliygoh kafedralar ichida yetakchi kafedra sifatida faoliyat ko’rsatdi.

Sh.Rayxonov 1986-1992 yillarda boshlang’ich sinflar pedagogikasi, metodikasi va musiqa fakultet dekani lavozimida ishlab fakultet jamoasi orasida yaxshi hurmat qozondilar.

Men, ustoz Sh.Rayxonov bilan 1979-yildan 2012-yilgacha birga ishlab, u  kishidan ko’p narsani o’rgandim. U kishi o’ta samimiy, mehribon, qalbi pok, fidoyi, shogirdlarning sevimli ustozi edilar. Talabalar u kishining ma’ruzalarini intiqlik bilan kutar, boshlang’ich sinflarda matematika o’qitishning sirlarini domladan so’rab olishar edi. Sodda, tushunarli, ravon, mantiqiy to’g’ri ifodalagan uslubiy tavsiyalari amaliyotda o’z tadbig’ini topmoqda.

50 yillik pedagogik faoliyatlari davrida ustoz dars bergan shogirdlari orasida Respublikamizda, qolaversa, hamdo’stlik mamlakatlari orasida taniqli akademik, professor, fan doktorlari, dotsent, fan nomzodlari, xalq maorifi a’lochilari yetishib chiqdi. Viloyatimizning qaysi maktabida bo’lmaylik, boshlang’ich sinf o’qituvchilari darhol ustoz nomlarini tilga olishadi. Bu albatta ustozga mehr, ehtirom, u kishining ijobiy xislatidir.

Ustoz Sh.Rayxonovning malakali pedagoglar tayyorlashdagi ko’p yillik halol xizmatlari davlatimiz tomonidan munosib taqdirlangan. U kishi ”Xalq maorifi a’lochisi”, ”Ittifoq maorifi a’lochisi” ko’krak nishoni, ”Mehnat faxriysi” medali, respublika, viloyat va oliygohning 30 dan ortiq faxriy yorliqlari bilan mukofotlangan. U kishi nomlari ”Mehnat shuhrati” kitobiga kiritilgan...

Endilikda ustozni xotirlar ekanman, ko’nglimga abadiyot sarhadlari aro anglaganim buyuk haqiqat taskin beradi: jismonan mahv bo’lish – har bir jonzotning taqdiriga bitilgan. Ammo insonga o’z nomini ezgu amallar ila adabiyat tarixi sahifalariga mangu muhrlash imkoniyati berilgan. Ustoz Shamsiddin Rayxonov ana shunday baxtga musharraf bo’la olgan, abadiy yod etishga munosib ezgu fazilatlar sohibi edilar. Olloh o’z rahmatiga olgan bo’lsin.

 

Boshlang’ich ta’limi asoslari

kafedrasi dotsenti F.M.Qosimov

About the Author

Izohlar (0)

Leave a comment

You are commenting as guest.