Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

Geografik atamalar (1685)

Thursday, 19 December 2019 00:00

Zovur, drenaj

Written by

Zovur, drenaj - yer sho`rini yuvish, yer osti va sizot suvlar sathini pasaytirish, to`qay va zax yerlarni quritish maqsadida qazilgan ariq va yoqizilgan quvurlar sistemasi. Hozir ochiq yoki yopiq ariq va quduq tipidagi zovuqlar mavjud.

Thursday, 19 December 2019 00:00

Zov

Written by

Zov - tik qoya, jarlik ba`­zan chuqur dara. Jizzax, Samarqand, Surxondaryo, Qashqadaryo viloyatlarida, Qirg`izistonda, shu­ningdek Eron va Afgonistonda joy nomlari tarkibida ko`p uchray­di: Ko`kzov, Qizilzov (Zomin tumani) va h.k.

Thursday, 19 December 2019 00:00

Zimiston

Written by

Zimiston - 1) qish fasli. Qattiq, serbulut qish, ko`pincha qish chillasi zimiston deb yuritiladi; 2) tim qorong`ilik.

Thursday, 19 December 2019 00:00

Zilzila, yer qimirlash

Written by

Zilzila, yer qimirlash - Yer po`stining ichki qismidagi ta­biiy kuchlar ta`sirida sodir bo`ladigan silkinishlar. Sabablariga qarab tektonik vulkan va o`pirilish zilzilalariga bo`linadi. Silkinish paydo bo`lgan joy zilzila o`chog`i, uning markazi esa giposyentr deyiladi. Zilzila o`chog`i Yer po`stidan 50 km gacha, ba`zan 700 km gacha chuqurlikda bo`lishi mumkin. Gipotsentrning yer yuzasidagi nuqtasi epitsentr deyila­di. Silkinishlar epitsentrda qattiq bo`lib, undan uzoqlashgan sari silkinish kuchi susaya boradi. Zilzila ku­chi seysmik stansiyalarda seysmograflar vositasida o`lchanadi. Kuchli zilzilada yer yuzasida jarlar, yoriqlar paydo bo`ladi, qoyalar ag`darilib tushadi, daryo o`zanlari to`siladi, fontanlar yuzaga kela­di, bularning hammasi suv toshqini, yong`inlarga sabab bo`ladi. Natijada zilzila bo`lgan joyning qiyofasi o`zgaradi. Zilzila ko`pincha tektonik harakatlar tez-tez yuz beradigan tog`li hududlarda sodir bo`ladi (Tinch okean va O`rta dengiz bo`ylari, Alp, Kavkaz-Himolay tog`lari). MDHda bo`ladigan zilzilalarning ko`pchiligi Karpatdan Kamchatkagacha bo`lgan zonada sodir bo`ladi. O`rta Osiyo ham juda faol seys­mik hudud hisoblanadi. 1966-yil 26-apreldagi Toshkent zilzilasi o`rta quvvatli bo`lishiga qaramay, zilzila o`chog`i yer yuziga yaqin joylashganligi tu­fayli qisman vayronagarchilikka sabab bo`lgan. Zilzila kuchi seysmik ballar bilan aniqlanadi. Jahonda 12 balli seysmik shkala qabul qilingan. Zilzila sabablarini seysmolo­giya fani o`rganadi. Bir yil mobaynida 100 mingdan 1 mln. martagacha zilzila bo`lishi mumkin. Shulardan bir necha mingtasigina kishilarga seziladi. Xalq xo`jaligiga zarar yetkazadigan zilzilalar esa yiliga bir necha yuz marta bo`ladi.

Thursday, 19 December 2019 00:00

Zibun

Written by

Zibun - qirg`oqdan birdaniga chuqurlashib ketadigan ko`llarda suv betini kigizga uxshab qoplab oladigan o`simliklar qoplami. Zibun qirg`oqdan ko`l ichkarisiga o`sib borib, ko`lni butun qoplab ketishi mumkin. Zibun odatda sabelnik, belokrilnik, sfagn yo`sini, qiyoq, bagulnik o`simliklaridan hosil bo`ladi.

Thursday, 19 December 2019 00:00

Zenit

Written by

Zenit(arabcha samt - yo`l, yo`nalish) - osmon sferasining kuzatuvchi tepasidagi nuqtasi; shoqul (vertikal) chiziq osmon sferasini ana shu nuqtada kesib o`tadi.

Thursday, 19 December 2019 00:00

Zayak

Written by

Zayak (sug`diycha zoy - yer va suffiks - ak) - oldin ekin ekilib, keyin tashlab qo`yilgan joy - partov yer; ko`pincha g`alla ekib kelingan yerlar zayak deyiladi. Joy nomlari tarkibida ham uchraydi.

Thursday, 19 December 2019 00:00

Zaxkash

Written by

Zaxkash - yer osti suvlari ta`sirida namiqib yotadigan yer; oqova va zax suvi oqadigan ariq, zovur ham zaxkash deyiladi.