Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

Meta-, orto-, para-

Rate this item
(1 Vote)

Bu  old  qo‘shimchalarning  barchasi  yunoncha  ildizga  ega  bo‘lib,  xususan:  meta - «oraliqda»,  «orasida»  degan  so‘zdan;  orthos  -  «to‘g‘ri»  degan  so‘zdan;  hamda,  para  - «yonida», «yaqinida», hamda «o‘xshash» degan so‘zdan olingan.

Organik kimyoda bu old qo‘shimchalar benzol halqasidagi o‘rin almashinuvchilarni ifodalash uchun qo‘llaniladi va qoidaga ko‘ra, defis, ya'ni, «-» belgisi orqali yoziladi (masalan orto-ksilol). Shuningdek, bu old qo‘shimchalarni qisqartirgan holda yozish qoidasi ham mavjud. Bu holda, qo‘shimcha qisqartmasi kursiv harf bilan yoziladi. Masalan, n-nitroanilin. Noorganik kimyoda esa, ushbu old qo‘shimchalarni o‘zakka qo‘shib yoziladi va hech qanday defis qo‘yilmaydi. Odatda, noorganik kimyoda bu old qo‘shimchalar kislotalar va ularning tuzlarining nomlarida uchraydi. Agar, element aynan bir xil oksidlanish darajasida ikki xil kislota hosil qilsa, unda, ushbu kislotalardan tarkibida kislorod atomi kamroq bo‘lganining nomi oldidan «meta-» qo‘shib aytiladi va aksincha, ko‘proq kislorod atomlari tutganiga esa «orto-» qo‘shib aytiladi. Bunda, mazkur elementning bitta atomiga nisbatan kislorod atomlarining soni hisobga olinadi. Misollar keltiradigan bo‘lsak. HBO2 – metabor kislotasi, HPO3 – metafosfor kislotasi va ho kazo; hamda, H3BO3 – ortobor kislotasi, H3PO4 – ortofosfor kislotasi va ho kazo. Aynan shu qoida tuzlarga ham taalluqli bo‘lib, masalan, kaliy metaarsenid KAsO2  ni esga olish mumkin. «Para-» old qo‘shimchasini siz paramagnetizm, paravodorod, paravolframatlar va ho kazo terminlarda uchratgan bo‘lsangiz kerak. Yuqorida sanalgan old qo‘shimchalarga ega terminlarni shuningdek, parapsixologiya, paraxor, metabolizm, ortodoks, ortoped, hamda, orfografiya singari misollarda ham uchratish mumkin. Bir qiziq faktni ham esga olib ketsak o‘rinli bo‘ladi: «orfografiya» so‘zi bir paytlar θ belgisi orqali, ya'ni, orθografiya tarzida yozilishi zarurligi haqida qoida mavjud bo‘lgan.

 

 

Read 196 times
More in this category: « Mezo- Neo- »