Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

Kimyo atamalari (301)

Friday, 20 December 2019 05:05

R (gaz doimiysi)

Written by

Mazkur belgi ilk bora, farang muhandisi va fizigi Benua Emil Pol Klayperon (1799- 1864) tomonidan yozilgan maqolalarda paydo bo‘lgan. 1820-1830-yilldarda u Sankt-Peterburg yo‘lsozlik muhandislari institutida professor bo‘lgan bo‘lsa, 1858-yildan boshlab, Parij Fanlar akademiyasining akademigi bo‘lgan. 1834-yilda u, berilgan gaz uchun pV/(267+t) ifoda doimiy bo‘lishini payqab qoldi.

Friday, 20 December 2019 05:04

Qovushqoqlik

Written by

«Qovushqoq» so‘zi lotinchada «viscosus» bo‘ladi. Viskozimetr, viskoza, viskozin terminlarining ham ildizi aynan shu.

 

Friday, 20 December 2019 05:03

Proton, neytron

Written by

Bu  so‘zlarni  Ernest  Rezerford  o‘ylab  topgan.  «Proton» termini  yunoncha  protos - «dastlabki», hamda, «avvalambor» ma’nolarini beruvchi so‘zdan yasalgan bo‘lsa, «neytron» termini esa, lotinchada «o‘rtalik» degan ma’noga mos keluvchi so‘z bo‘lgan neuter so‘zidan olingan. «Neytral» so‘zining ham o‘zagi aynan shu lotincha neuter bo‘ladi. Qizig‘i  shundaki,  «neytron» termini shu nomli elementar zarraning kashf qilinishidan ancha avval o‘ylab topilgan edi. Agar, Rezerford elektr zaryadiga ega bo‘lmagan ushbu elementar zarra uchun nomni lotin tilidan emas, balki, yunon tilidan olganida, unda katta ehtimol bilan, protonning nomi «amfon» ham bo‘lishi mumkin edi. Chunki, yunonchada aynan shu so‘z «neytral» ma’nosini beradi. Fizikadan ma’lumki, neytron va proton adronlar turkumiga kiradi. Bu so‘z yunoncha hadron - «kuchli» so‘zidan kelib chiqqan. Adron kollayderining nomi ham shu bilan  bog‘liqligini siz darhol sezgan bo‘lsangiz kerak. Kollayder esa, inglizcha collide -  «to‘qnashmoq» so‘zidan olingan va u, mazkur uskunada adronlarni o‘zaro to‘qnashtirish orqali tajribalar yuritilishiga ishora qiladi.

 

Friday, 20 December 2019 05:02

Potensial

Written by

Lotinchada potentia so‘z «kuch-quvvat» degan ma’noni anglatadi.

 

Friday, 20 December 2019 05:02

Piroliz

Written by

Bu termin yunon tilidagi pyr - «olov», hamda, lysis - «parchalanish», «erish» so‘zlarining qo‘shilishidan yasalgan bo‘lib, u moddani kuchli qizitish orqali parchalash usulini nazarda tutadi.

 

Friday, 20 December 2019 05:01

pH

Written by

Suvli  eritmalar  bilan  ishlashda  muhitning  kislotaviyligi  yoki  ishqoriylik darajasini ifodalash uchun «vodorod ko‘rsatkichi» - pH terminidan foydalaniladi. Suyuqliklarning ushbu ko‘rsatkichini aniqlash konsepsiyasini va mazkur belgi (ya’ni, «pH»ni) 1909-yilda Daniyalik biokimyogar Syoren Peter Lauris Syorensen (1868-1939) fanga taklif etgan.

Friday, 20 December 2019 05:00

Parsial

Written by

Bu termin lotinchada «qism» ma’nosini beruvchi pars so‘zidan kelib chiqqan. Siz fanda parsial bosim tushunchasini eshitgan bo‘lsangiz kerak. Shuningdek, parsial hajmiy mol va ho kazo terminlar ham mavjud.

 

Friday, 20 December 2019 04:58

Paraxor

Written by

«Makon» ma’nosini beruvchi so‘zni yunonlar choros deyishgan. Para- esa ularda old qo‘shimcha bo‘lib, «yaqinida», «atrofida», «shunga yaqin» kabi ma’nolarni beradi. O‘zbek tilida shunga o‘xshash «-roq» qo‘shimchasi mavjud. Ya’ni, bu qo‘shimcha so‘zga, u nazarda tutayotgan narsaning ko‘zlanganidan sal boshqacharoq ekanini bildiradi. Kimyoda esa paraxor deb, moddaning shunday xossalari nazarda tutiladiki, bu xossalar ushbu moddaning harorati bilan emas, balki, struktura tuzilishi bilan aniqlanadi. Xususan, paraxor moddaning molyar massasini suyuqlikning sirt tarangligi bilan, yoki, zichligi bilan bog‘laydi; shunday xossalardan biri – bug‘ning zichligi va suyuqlikning muvozanat holati orasidagi bog‘liqlikdir.