Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

Kimyo atamalari (301)

Oxys so‘zi qadimgi yunonlar uchun o‘tkir ta’m, achchiq, hamda, nordon narsalarni bildirgan. Siz «oksid» terminining ushbu o‘zakdan kelib chiqqanini fahmlagan bo‘lsangiz kerak. Bundan tashqari, «oksalatlar», «oksidaza», «oksidlash», «oksidometriya», «oksilikvit», «uksus» singari yana ko‘plab terminlarning ham ildizi shu so‘z bo‘ladi.

Thursday, 19 December 2019 11:37

Neytrallash

Written by

Deyarli xalqaro terminga aylanib qolgan bu so‘z lotincha uter so‘zidan olingan bo‘lib, buning ma’nosi «ikkisidan biri», «birortasi» degani bo‘ladi. Unga ne old qo‘shimchasi qo‘shilishi esa, so‘zga inkor ma’nosini beradi va neuter so‘zi endi «hech qaysinisi», «birortasi ham emas» degan ma’noga o‘giriladi. Masalan, kislota ishqorni neytrallaganda, eritmada unisi ham, bunisi ham qolmaydi.

 

Thursday, 19 December 2019 11:36

Nefelometriya

Written by

Yunonchada nephelo - «bulut» demakdir. Bu termin fanda, muallaq turgan zarrachalar vositasida yoyilgan yorug‘likning intensivligini miqdoran va sifat nuqtai nazaridan tahlil qilish uslubini anglatadi.

 

Thursday, 19 December 2019 11:35

Mol, molekula

Written by

Moles deganda qadimgi lotinlar «bo‘lak», «palaxsa», va «og‘irlik» degan ma’nolarni tushunishgan. Shuningdek, keyingi italyan tilida bu so‘z bilan «bahaybat» sifatini ham ifodalashgan. Unga –cula qo‘shimchasi qo‘shilishi bilan esa, biz yaxshi taniydigan «molekula» termini hosil qilingan va endi, ma’no qarama-qarshisiga o‘zgarib, bu so‘z «kichik bo‘lak» va yoki, «mitti» degan so‘zlarni anglatgan. Umuman olganda, -kula qo‘shimchasi ilmiy terminlarda biror narsaning kichraytirib aytilayotganini ifodalaydi va bu qo‘shimcha ishtirok etgan terminlardan yana bir nechtasini esga olish mumkin. Masalan, vezikula - «kichkina shishcha» ma’nosida bo‘lsa, korpuskul - «mitti jism» degani bo‘ladi («korpuskulyar to‘lqin dualizmi» singari terminlarda). «Molekula» so‘zini biz bilgan termin sifatida qo‘llagan ilk olim Italiyalik Amedeo Avogadro (1176-1856) bo‘lgan.  Moles so‘zining lotinchada yana bir omonimi bo‘lib, u «to‘g‘on» ma’nosini bildirgan. Sohilga yaqin joylarda yashovchi lotin qabilalari katta-katta xarsang toshlar bilan to‘g‘onlar qurib, dengiz to‘lqinlarining shiddat bilan kelib sohildagi narsalarni, ayniqsa qayiqlarni oqizib ketishidan himoya qilishgan.

 

Thursday, 19 December 2019 11:35

Metatezis

Written by

Bu so‘z yunoncha methatesis – «qayta tartiblash» so‘zidan yasalgan. U olefinlar molekulalari o‘rtasidagi qo‘shbog‘larining o‘rinbosarlari orasida o‘zaro almashinish bilan kechuvchi disproporsionallashuv reaksiyasini ifodalaydi.

 

Thursday, 19 December 2019 11:34

Liofillik, liofoiblik

Written by

Ushbu terminlar, muayyan suyuqlik bilan biror yuzani qay darajada yaxshi namlash mumkinligini, yoki, uning yuzani mutlaqo namlamasligini bildiradi. Terminlar yunoncha lyo - «eritmoq» so‘ziga, mos ravishda, phileo – sevaman, hamda, phobos - «qo‘rquv» so‘zlarini ulashdan yasalgan.

 

Thursday, 19 December 2019 11:30

Lakmus

Written by

Kimyo faniga golland tilidan o‘zlashgan ushbu so‘zning asl talaffuzi lakmoes ko‘rinishida bo‘lgan. Lekin, ushbu so‘z golland tiliga ham aslida qadimgi Norvegiyaliklar tilidagi litmosi so‘zidan kirib kelgan deyiladi. Norvegiyaliklar bo‘yoq moddasiga ega lishaynikni shunday atashgan.

 

Thursday, 19 December 2019 11:29

Kvant

Written by

Kvant so‘zi lotin tilida quantum tarzida yoziladi va so‘roq gap bo‘lib, «qancha?» degan ma’noni beradi. Shuningdek, lotin tilida yozilgan asarlarda ushbu so‘z «muncha oz?» - degan ibora o‘rnida ham ishlatilgan. 1900-yilda Maks Plank kvant fizikasiga poydevor qo‘ygan edi. U energiyaning uzluksiz holda emas, balki, bo‘lak-bo‘lak tarzda, porsiya-porsiya ko‘rinishida nurlanishini aniqladi va ushbu bo‘lakning nomini kvant deb belgiladi.