Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

Kimyo atamalari (301)

Friday, 20 December 2019 06:25

Bekkerel 

Written by

  Radionuklid faolligining birligi bo‘lib, bir soniyada bitta parchalanish sodir bo‘lishiga teng. Uni fransuz fizigi Antuan Anri Bekkerel (1852-1908) sharafiga nomlangan. Bekkerel radioaktivlik hodisasini kashf qilgan olimlardan biri sanaladi va ushbu kashfiyoti uchun u er- xotin Kyurilar bilan birgalikda, 1903-yilgi Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan.

 

 

Friday, 20 December 2019 06:25

Angstrem 

Written by

   Bu SI tizimiga kirmaydigan uzunlik birligi bo‘lib, 1 angstrem 10−10 metrga teng. Ushbu birlik Shvetsiyalik fizik va astronom Anders Angstrem (1814-1874) sharafiga nomlangan. Birlikni aynan Angstremning o‘zi tomonidan 1868-yilda fanga taklif etilgan edi va keyinchalik uning nomi bilan atala boshlagan. Haqiqiy shved talaffuzida ushbu birlik «ongstryom» tarzida o‘qiladi.

 

Friday, 20 December 2019 06:20

Amper 

Written by

  Elektr tok kuchi birligi 1775-1836 yillarda yashab o‘tgan fransuz fizigi Andre Mari Amper sharafiga nomlangan. Amper SI tizimining yettita asosiy birliklaridan biri bo‘lib, uning ta’rifi quyidagicha:  Amper - vakuumda bir-biridan 1 metr masofa uzoqlikda joylashgan cheksiz uzun va o‘ta kichik ko‘ndalang kesimga ega ikki parallel o‘tkazgichdan o‘tganda, o‘tkazgichning har 1 metr uzunligida 2•10–7 Nyuton o‘zaro ta'sir kuchi hosil qiladigan o‘zgarmas tok kuchiga teng.

 

Friday, 20 December 2019 06:20

-oid

Written by

 Mazkur qo‘shimchaning kelib chiqishi haqida yuqorida ham yozdik. Ya'ni u, yunoncha –oeides so‘zidan, ya'ni, «o‘xshash», «shakldosh» ma’nolaridagi so‘zdan kelib chiqqan bo‘lib, uning o‘zbekcha talqini «-simon» degan qo‘shimchaga to‘g‘ri keladi. Bu qo‘shimchani kimyoga oid ko‘plab atama va terminlarda uchratish mumkin. Masalan: galoid, kolloid, metalloid, alkaloid, izoprenoid, karotinoid, steroid, terpenoid, flavonoid, selluloid va ho kazolarni misol qilib ko‘rsatish mumkin.

 

Friday, 20 December 2019 06:19

-oz

Written by

 Turli shakarlar nomi uchun o‘ylab topilgan qo‘shimcha bo‘lib, «glyukoza» nomiga taqlidan yasalgan. Shuningdek, fermentlar nomiga qo‘shildagi –az qo‘shimchasi ham, 1833- yilda kashf qilingan ilk ferment diastaza nomiga taqlidan yasalgandir.

 

Friday, 20 December 2019 06:18

-ol 

Written by

 «Metanol», «etanol» singarilarda uchraydigan bu qo‘shimcha, alkogol ga taqlidan olingan. Lekin, uni oleum, ya'ni, «moy» so‘zidan kelib chiqqan –ol qo‘shimchasi bilan adashtirmaslik kerak. Xususan, krezol, ixtiol terminlaridagi –ol qo‘shimchasi aynan oleum so‘zidan olingan.

 

 

Friday, 20 December 2019 06:17

-it

Written by

 Qo‘shimchasi esa yana lotincha –itus qo‘shimchasining qisqartmasi bo‘lib, bu qo‘shimchaga ega termindagi o‘zakning manbai, kelib chiqishiga ishora beruvchi ma’no kasb etadi.

 

Friday, 20 December 2019 06:15

-in

Written by

«Alkin» va ho kazo terminlardagi mazkur qo‘shimcha lotincha –inus qo‘shimchasining qisqargan shaklidir. U, biror narsaga, yoki, hodisaga taalluqlilik, tegishlilikni bildiradi.