Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

EKSPRESSIONIZM

Rate this item
(0 votes)

EKSPRESSIONIZM (lot. expressio - ifodalash, izhor qilish) - 1900- 20- y.larda adabiyot va san`atda paydo bo`lgan yo`nalish; davrning o`tkir inqirozlarining aks sadosi sifatida yuzaga kelgan. E. asarlaridagi ijtimoiy tanqidiy ruhi b-n parallel mavjud bo`lgan yoki keyin yuzaga kelgan avangard san`atidan farq qiladi. Uning asarlarida zamonaviy sivilizatsiyaning inqirozi tabiat va insoniyatga yopirilib kelayotgan halokat ko`rinishi tarzida namoyon bo`ladi. E. termini ilk bor X. Valden tomonidan qo`llangan (1911). E.da, asosan, ijodkorning sub`ektiv tasavvurlari, his-tuyg`ulari ifodalandi, ulardagi ehtiroslilik va jiddiylik asarlarga jo`shqinlik baxsh etdi. E. taraqkiyoti qarama-qarshiliklarga ega bo`ldi, bir tomondan, modernistik an`analarning rivojlanishiga ta`sir ko`rsatsa, boshqa tomondan, ijtimoiy tanqidiy yo`nalishning qaror topishini ta`minladi. Tasviriy san`atda E. o`tmishdoshlari (turli darajada simvolizmga yaqin bo`lgan) golland rassomi Van Gog, norvegiyalik E. Munk, belgiyalik J. Ensor ijodidan ta`sirlandilar. E. tamoyillari ko`proq nemis va avstriyalik rassomlar ijodida o`zini to`liq namoyon qildi. Inqilobiy mafkura ta`sirida bir qator rassomlar ijodida E. urush va inson huquqlarining poymol etilishiga qarshi bo`yoqlarga ega bo`ldi. E. grafika (dastgoh va kitob grafikasi)da ham sezilarli o`rin tutdi. Oq-qora bo`yoqlarning keskinligi, tasvirlarda erkin shakllarning ishlatilishi grafik asarlarga jo`shqinlik baxsh etish b-n birga uning ichki mohiyatini yoritishga xizmat qildi (mas., belgiyalik F. Mazarel asarlari). O`zbekiston tasviriy san`atida E. ta`siri 20-a.ning 20- 30-y.larida M. Kurzin, V. yeremyan, V. Ufimsevlarning ayrim asarlarida seziladi. N. Kashinaning ilk ijodida shu ta`sirni ko`rish mumkin. Musiqada E.ning ilk ko`rinishlari G. Maler (etuk simfoniyalari va Er haqida qo`shiq turkumi) R. Shtraus (Salomeya va Elektra operalari) ijodida namoyon bo`lgan. Musiqiy E. to`laligicha YAngi Vena maktabi vakillari asarlarida, keyinchalik uning uslubiy tamoyillari boshqa kompozitorlar ijodida ham o`z aksini. E.ga xos o`ta hayajonli, keskin kayfiyat qarama-qarshi (og`ir qayg`uli, g`amgin yoki xayoliy, osoyishta bo`lgan) obrazlar to`qnashuvi orqali yuzaga keladi. Ifoda vositalari atonallik, dodekafoniyaga xos unsurlarning keng tatbiq etilishi, garmoniyaning o`tkir hamohangsizligi, kuy tuzilmalari o`zaro bog`lanmaganligi, vokal partiyaning nutq intonatsiyalariga asoslanganligi b-n ajralib turadi. O`zbekiston kompozitorlaridan F. va D. YAnov-YAnovskiylarning turli janrdagi asarlari, N.Zokirovning operalari, M.Tojiev va T.Qurbonovning ayrim simfoniyalarida E. xususiyatlari uchraydi.

Read 158 times
More in this category: « DUVOZDAH MAQOM EKSPROMT »