Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

ERTAK

Rate this item
(0 votes)

ERTAK - xalq og`zaki poetik ijodining asosiy janrlaridan biri; to`qima va uydirmaga asoslangan sehrli-sarguzasht va maishiy xarakterdagi epik badiiy asar. Asosan, nasr shaklida yaratilgan. M. Koshg`ariyning Devonu lug`otit turk asarida yetuk shaklida uchraydi va biror voqeani og`zaki tarzda hikoya qilish ma`nosini bildiradi. E. Surxondaryo, Samarqand, Farg`ona o`zbeklari orasida matal, Buxoro atrofidagi tuman va qishloqlarda ushuk, Xorazmda varsaqi, Toshkent sh. va uning atrofida cho`pchak deb ataladi. E. hayot haqiqatining xayoliy va hayotiy uydirmalar asosida tasvirlanganligi, tilsim va sehr vositalariga asoslanishi, voqea va harakatlarning ajoyib-g`aroyib holatlarda kechishi, qahramonlarning g`ayritabiiy jasorati b-n folklorning boshqa janrlaridan farq qiladi. E.larda uydirma muhim mezon bo`lib, syujet voqealarining asosini tashkil etadi, syujet chizig`idagi dinamik harakatning konflikt yechimini ta`minlaydi. Uydirmalarning turli xil namunalari ta`limiy-estetik funksiyani bajaradi, janr komponenti sifatida o`ziga xos badiiy tasvir vositasi bo`lib xizmat qiladi. Uydir- malar voqea va hodisalarni hayotda bo`lishi mumkin bo`lmagan yoki mavjud bo`lgan hodisalar tarzida tasvirlaydi. Xayoliy va hayotiy uydirmalarning ishtiroki, syujet chizig`ida tutgan o`rni va vazifasiga ko`ra, E.ni 2 guruhga - xayoliy uydirmalar asos bo`lgan E., hayotiy uydirmalar asos bo`lgan E.larga bo`lish mumkin. Xayoliy uydirmalar asosidagi E. syujeti mo``jizali, sehrli; hayotiy uydirmalarga asoslangan E. syujeti esa hayotiy tarzda bo`lib, unda real voqea- hodisalar tasvirlanadi. E.da, asosan, uch maqsad hikoya qilinadi. Birinchisida ideal qahramonning jasorati, yovuz kuchlarga qarshi chiqib, xalq manfaatini himoya qilishi, ikkinchisida, asosan, bosh qahramonning o`zga yurt malikalariga yoki parizodlariga oshiq bo`lib uylanishi, kasalga dori topishi, ajdar va devlar olib qochgan kishilarni ozod qilishi, uchinchisida esa adolatsizlikka, zulmga qarshi chiqishi kabi maqsadlar bayon qilinadi. Birinchi maqsad pahlavonning faol harakati va g`ayritabiiy kuch-qudrati b-n amalga oshsa, ikkinchi maqsad passiv qahramonga yordam beruvchi tilsim vositalari yordamida, uchinchi maqsad esa bosh qahramonning aql-idroki, tadbirkorligi b-n amalga oshadi. E. janri obrazlar talqini, g`oyaviy mazmuni va konflikti, syujet va kompozitsiyasi, uydirmalarning o`rni va vazifasi, tili va uslubiga ko`ra, shartli ravishda hayvonlar haqidagi E.lar, sehrli E.lar, maishiy E.lar, hajviy E.larga bo`linadi.

Read 142 times
More in this category: « DUVOZDAH MAQOM ERTAKChI »