Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

QO`ShIQ

Rate this item
(0 votes)

QO`ShIQ - keng ma`noda she`riy-musiqiy janr; vokal musiqannng eng ommalashgan, ko`proq band shakliga asoslangan turi, shuningdek, kuylashga mo`ljallab to`qilgan she`riy asarlarning umumiy ifodasi. Xalq ijodiga mansub, bastakor va kompozitorlar yaratgan, ommabop musiqa yo`nalishidagi Q.lar farqlanadi. Kelib chiqishi, janri va mazmuniga qarab marosim qo`shiqlari, ommaviy qo`shiq, shahar, dehqon, bolalar, maishiy, harbiy, lirik, raqs va boshqa Q.lar ajratiladi. Q. kuyi diapazoni ixchamligi, musiqa rivoji band (yoki band- naqarot) shakliga asoslanganligi, ohanglar tizimida so`z va kuy intonatsiyayaari mushtarakligi, she`riy matndagi g`oyaviy-emotsional mazmun rivojining umumiy tarzda (badiiy yakuni sifatida) ifodalanishi b-n ajralib turadi. Q.ning yana o`ziga xos tomoni - she`riy matn va kuy shakllarining o`zaro mutanosibligi, bir xil hajmdagi tuzilmalar (she`rda - band, kuyda - davr)ga asoslanganligidan iborat. Q.ning she`riy matnlari aniq kompozitsiyasi, har bir bandida muayyan tugal fikr ifodalanganligi b-n ajralib turadi. Sharqda xalq Q.lari o`ziga xos milliy xususiyatlarga ega bo`lib, O`rta Osiyoda ir (jir), terma, o`lan, lapar, yalla kabi nomlar b-n ataladi. Bular negizida bastakorlar ijodi, 20-a.da zamonaviy Q. shakllari rivoj topgan. Tor ma`noda Q. - o`zbek xalq ijodidagi janr; qo`sh qofiya b-n boshlanuvchi, asosan, 7-8 hijoli barmoq vaznidagi to`rtliklar b-n kuylanadigan, band shaklli aytim turi. Birinchi she`r to`rtligi qofiyalari aaaa, aava, aavv yoki aavs nisbatida bo`lishi mumkin. O`zbek Q.larida birinchi bandi odatda 4 she`riy misra va ularni kuylashga asos bo`lgan nisbiy tugal ohang tuzilmalari uyg`unligidan tashkil topadi. Kuy tuzilmalari soni 2- 4 bo`lib, ularning o`zaro nisbatlari esa asosiy jumlani takrorlash, o`zgartirish yoki ma`lum darajada rivojlangan yangi jumla b-n yakunlash kabi vositalardan iborat. O`zbek Q.lari, ashuladan farqli o`laroq, kichik ovoz doirasida (asosan, kvinta - seksta diapazonida) bo`lib, ba`zan doira jo`rligida ijro etiladi. Kuychan ohangli Q.lar, asosan, lirik mavzudagi namunalarda uchraydi. Boshqa Q.larda kuychanlik xususiyatiga ega cho`zimli ohanglar uchrasa-da, ular ko`proq Q.ning yakunlanishi arafasida namoyon bo`ladi. K.larda maxsus (alohida) naqarotlar deyarli qo`llanmasa-da, ba`zan kichik naqarot vazifasini kasb etuvchi takror so`zlar kelishi, shuningdek, jon, yor, dod-ey kabi undov-undalma iboralar ishlatilishi kuzatiladi. 20-a. o`zbek bastakorlari va, ayniqsa, kompozitorlari ijodiga mansub Q.lar janr nuqtai nazaridan o`zida boshqa janrlar (lapar, yalla, ashula, terma) xususiyatlarini mujassam qilib, ma`lum o`zgarishlarga yuz tutgan. Jumladan, ularda band-naqarot tuzilmalari, jo`rnavoz cholg`ular, raqs unsurlarini ham ko`rish mumkin.

Read 482 times
More in this category: « DUVOZDAH MAQOM QO`ShNAY »