Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

Madaniyat va san`at atamalari (931)

Thursday, 19 December 2019 00:00

ChO`LI IROQ

Written by

ChO`LI IROQ - Iroq maqomi bosh kuy mavzui asosida yaratilgan yirik shakldagi mumtoz cholg`u asar. U g`amgin, qayg`uli ruhiy holatni ifoda etgani b-n teran falsafiy ma`no va mazmunga ega. Ch.I. saraxbor usulining tezlashtirilgan variantiga bog`langan. Kuy tuzilishida cholg`u qismlarga xos bozgo`ylar uchrasa- da, asosan, maqom sho``balaridek murakkab kuy tuzilmalaridan tarkib topgan. Ch.I.ning shakli daromad, 2 ta miyonxat, avjida Muxayyari Chorgoh namudi ishlatilishidan iborat. Asar yakkanavozlikda ko`proq nay, g`ijjak, tanbur, sato, dutor, qo`shnay singari cholg`ularda, shuningdek, turli xil ansambllarda ijro etiladi. O`zbekiston bastakorlari va kompozitorlari o`z asarlarida Ch.I. kuy va ohanglaridan unumli foydalanishgan.

Thursday, 19 December 2019 00:00

ChOCh RAQSI

Written by

ChOCh RAQSI - mil. 1-ming yillik o`rtalarida Xitoyda shuhrat qozongan raqs turi. Chjechji (Choch - Toshkent) nomi b-n atalgan. Ch.r.ni, asosan, qiz-juvonlar ijro etgan. Raqsga avval bir kishi tushgan, ya`ni yakka o`yin hisoblangan. Mil. 5- 6-a.larda esa, 5 kishi, keyingi asrlarda esa 24 kishi o`ynagan. Ch.r. davra qilib, aylanib o`ynalgan, u milliy musiqa, maqom va xonanda ashulasi b-n ham qo`shib yuborilgan. Raqqosalardan biri davraning markazida o`ynab, o`yinni boshqarib borgan. U xuasin (gulning markazi) deb atalgan. Raqqosalar qimmatbaho matolardan tikilgan, dur va javohirlar, chiroyli kashta nusxalar b-n bezalgan liboslarda chiqishgan. Ch.r. xitoyliklarni o`ziga maftun etgan. O`sha davrlarda yozilgan musiqa risolalarida bu o`yinga juda yuqori baho berilgan. Mas., Chyan YAn o`zining Musiqa kitobi asarida Xitoyliklar chjechji raqsini ijro etishda xuslar (xorijiylar) b-n tenglasha olmaydilar, deb yozgan. Xitoy shoirlari Ch.r.ning maftuni bo`lib, unga bag`ishlab 29 ta she`r va qasidalar yozganlar.

Thursday, 19 December 2019 00:00

ChOLG`UChI

Written by

ChOLG`UChI - musiqachi, sozanda; musiqa cholg`u asboblarida ijro etuvchi.

Thursday, 19 December 2019 00:00

ChOLG`ULAShTIRISh

Written by

ChOLG`ULAShTIRISh - musiqiy ijod turi; musiqa asarini muayyan cholg`u ansambl yoki orkestr (orkestrlash) tarkibi va ijrosiga mo`ljallab moslashtirish. Ch. jarayonida kompozitor cholg`ular xususiyati va ifodaviy imkoniyatlari, shuningdek, asarning badiiy mazmunidan kelib chiqqan holda ovoz yo`llarining qaysi sozda ijro etilishini belgilaydi. Ch. yangi asarni ijod etish paytida hamda mavjud asarni boshqa musika jamoasi ijrosiga moslashtirish (aranjirovka) jarayonida namoyon bo`ladi. Ch. maxsus musika o`quv yurtlarida ixtisoslashgan fan sifatida o`qitiladi.

Thursday, 19 December 2019 00:00

ChOLG`U MUSIQASI

Written by

ChOLG`U MUSIQASI - musiqa cholg`ularida ijro etishga mo`ljallangan asarlar. YAkkanavoz sozanda (mas., prelyudiya, kuy), ansambl (trio, kvartet) va orkestr tomonidan chalinadigan (simfonik musiqa kabi) turlari bor.

Thursday, 19 December 2019 00:00

ChOLG`U YO`LI

Written by

ChOLG`U YO`LI - 1) maqom cholg`u namunalarining umumiy ifodasi; 2) o`zbek ashula va qo`shiqlarining muayyan musiqa cholg`ularida ijro etishga mo`ljallangan ko`rinishi (mas., dutor yo`li, surnay yo`li va b.); 3) atoqli sozanda - bastakorlarning ijrochilik-ijodkorlik uslubiga xos asarlar (mas., Saqili Islimxon Saqili Ashkullo, Saqili Niyozjonxo`ja).

Thursday, 19 December 2019 00:00

ChOKA PARDOZ

Written by

ChOKA PARDOZ, yorma pardoz - o`ymakorlikda pardoz turi; ganch va yog`och o`ymakorligida keng qo`llanadi. O`yma naqshning chetidan markaz tomon qiya qilib chuqur o`yib borib hosil qilinadi; chuqur o`yma keskin nursoya o`yini hosil qilib, naqshga jozibadorlik baxsh etadi. Bo`rtma (relef) yuzaga ishlov berishda boshqa pardoz turlariga nisbatan ustalar (ayniqsa, Farg`ona, Toshkentda) keng qo`llaydi; Ch.p. ustalar tomonidan yorma pardoz ham deb ataladi.

Thursday, 19 December 2019 00:00

ChOYMOMO

Written by

ChOYMOMO - o`zbek folklorida shamol homiysi sifatida tasavvur qilingan mifologik obrazlardan biri. Surunkali esgan shamolni to`xtatish uchun Ch.ga murojaat qilish b-n bog`liq turli xil ishonch-e`tiqodlarni o`z ichiga olgan marosim. Chimkent viloyatida yashovchi o`zbeklar tomonidan o`tkazib kelingan. Ch. marosimining qadimiy ko`rinishi ayollar tomonidan o`tkazilishi hamda ijro etiladigan Ch. qo`shig`ining matnida epiklik va emotsionallik aks etib turishi b-n xarakterlansa, ma`lum o`zgarishlarga uchragan ko`rinishi shamol to`xtatish amallarining faqat erkaklar tomonidan bajarilishi va Chuy-chuy momo qo`shig`i ijro etilishi b-n farqlanib turadi. Ch. marosimining o`tkazilish tartibi va unda aytiladigan qo`shiqlarning bir necha xil tiplari mavjud. Mas., uning bir ko`rinishida keksa ayollar b-n 5- 7 ta bo`y yetgan qizlar ishtirok etsa, boshqa bir variantida chodrali kampir b-n 7 yetim qiz qatnashgan. Marosimning uchinchi lokal variantida esa barcha udumlar 3 nafar kampir tomonidan bajarilgan: ulardan biri o`qlog`ini minib olsa, ikkinchisi supurgi ushlab olgan, uchinchi kampir xonadonlardan yig`iladigan masalliqlarni (un, bug`doy va shu kabini) to`rvaga solib ko`tarib yurgan. Uch kampir ana shu holatda qishloqdagi har bir uy oldiga borib, Ch. qo`shig`ini aytishgan.