Adabiyotlar 622452 ta
Videodars 982 ta
Audiokitob 2205 ta

 

buxdu.uz

buxdu.uz

Thursday, 19 December 2019 06:03

Golmiy.

1879-yilda spektral tahlil vositasida «erbiyli yer»ni tekshirayotgan kimyogar olim Jak Lui Sore (1827-1890) uning tarkibidan yangi elementni kashf qilgan. Ushbu elementga Shvetsiyaning poytaxti – Stokgolmning qadimiy nomi Holmia sharafiga, «golmiy» deb nom berilgan. Mazkur g‘oyani, shved kimyogari Pyer Teodor Kleve o‘rtaga tashlagan bo‘lib, buning sababi, golmiy oksidi ajratib olingan dastlabki boshlang‘ich xom-ashyo – mineral toshni Stokgolmdan topilgan va olib kelingan edi.

 

Thursday, 19 December 2019 06:00

Ittriy, itterbiy, terbiy, erbiy.

Shved armiyasi artilleriya leytenanti bo‘lgan Karl Aksel Arrenius (1757-1824) harbiylikdan tashqari, shuningdek havaskor mineralolog ham bo‘lgan. Voqea 1757-yilda bo‘lib o‘tgan.

Thursday, 19 December 2019 05:58

Kaliforniy.

Siborg kashf qilgan navbatdagi kimyoviy element – kaliforniy bo‘lib, uni olim o‘z shogirdlari bilan birgalikda, 1950-yilda Kaliforniya universitetida ajratib olgan. Fahmlaganingizdek, bu o‘rinda ham olimlar, yangi elementga, u kashf etilgan shtat nomini biriktirishgan. Kashfiyot haqidagi maqolada Siborg, «yuz yillar muqaddam Amerikaliklar Kaliforniyaga qanchalik mashaqqat bilan yetib borishgani singari, ushbu elementni sintez qilish ham shunchalik mashaqqatli bo‘ldi» - deb yozgan edi.

 

 

Thursday, 19 December 2019 05:57

Berkliy.

Mazkur elementni ham Glen Siborg (1912-1999) va uning ilmiy guruhi sun’iy sintez qilgan. Kashfiyot 1949-yilda Berklidagi Kaliforniya universitetida amalga oshirilgani sababli, olimlar yangi elementga ushbu shahar nomini berishgan.

 

Thursday, 19 December 2019 05:57

Ameritsiy.

Ameritsiy XX-asrning buyuk kimyogar olimlaridan biri Glen Siborg (1912-1999) va uning shogirdlari tomonidan 1944-yilda Chikago universitetining metallurgiya laboratoriyasida sun’iy sintez qilib olingan. Kashf qilingan yangi elementning tashqi elektron qavati (5f) avvalroq kashf qilingan yevropiyning tashqi elektron qavatiga o‘xshash bo‘lib chiqqani sababli, ilmiy guruh ushbu elementga Amerika qit’asining nomini berishni ma’qul topgan. Elementlarning nomi, ularning biror bir boshqasiga o‘xshashligidan kelib chiqishi – kimyoda tez-tez uchraydigan holat bo‘lib, quyida bunga hali ko‘p duch kelamiz.

 

Thursday, 19 December 2019 05:56

Yevropiy.

Ushbu elementni 1886-yilda farang kimyogari Ejen Anatol Demarse (1852-1903) tomonidan kashf qilingan. Olim siyrak yer metallaridan iborat aralashmani o‘rganish chog‘ida ushbu elementga duch kelib qolgan edi. Demarsening kashfiyoti eksperimental tasdiqlanishi uchun 15-yil kutishga to‘g‘ri kelgan. Faqat 1901-yilga kelib, spektral tahlil vositasida ushbu element haqiqatan ham tabiatda mavjudligi isbotlandi. Shundan keyingina kashfiyotchining o‘zi, mazkur yangi elementga «yevropiy» deb nom bergan. Yaxshi bilasizki, Yevropa bu – Yerdagi olti qit’aning biri bo‘lib, qit’a nomining o‘zi ham qadimgi afsonalardagi Finikiya podshosining qizining ismi bo‘lgan. Afsonaga ko‘ra, Zevs ma’budi buqa ko‘rinishiga kirib olib, Yevropani olib qochib ketgan va uni ko‘tarib, Krit oroliga, ya’ni, Yevropa qit’asiga suzib ketgan.

 

Thursday, 19 December 2019 05:54

Skandiy.

Geografik-kimyoviy sayohatimiz Skandinaviya yarim oroliga ko‘chmoqda. Skandiyni avvaliga D.I. Mendeleyev tomonidan «eka-bor» nomi bilan bashorat qilingan. Sof element tarzida esa, 1879-yilda shved kimyogari Lars Frederik Nilson (1840-1899) tomonidan ajratib olingan. Sezganingizdek, elementga Skandinaviya yarim orolining nomi berilgan.

 

Thursday, 19 December 2019 05:54

Ruteniy.

Navbat Rossiyaga yetib keldi. Ruteniyni 1844-yilda Qozon universiteti professori Karl Klaus (1796-1864) tomonidan kashf etilgan. Klausga Peterburg tanga zarb qilish saroyidan bir uyum platina rudasi qoldiqlari keltirib berishgan edi. O‘sha yillarda Ural konlaridan katta miqdorda platina zaxiralari topilgan bo‘lib,

Thursday, 19 December 2019 05:53

Poloniy.

Er-xotin olimlar birgalikda kashf etgan yana bir element – poloniy bo‘lib, uni 1898- yilda Pyer va Mariya Kyurilar sintez qilib olishgan. Mariya Kyurining vatani Polsha sharafiga, ushbu mamlakat nomining lotincha talqini – Polonia bilan atalgan.

 

Thursday, 19 December 2019 05:52

Reniy.

Nomi nemislar va Germaniya bilan bog‘liq yana bir element bu – reniydir. Uni 1925- yilda er-xotin kimyogarlar Ida Noddak (1896-1978) hamda, Valter Karl Fridrix Noddak (1893- 1960) birgalikda kashf qilishgan. Ida Noddak qizlik familiyasi Ida Takke bo‘lib, u Germaniyaning Reyn o‘lkasida dunyoga kelgan edi. Aynan Ida Noddakning taklifiga ko‘ra, o‘zlari kashf etgan elementga olimlar oilasi Reyn o‘lkasining nomini berishgan.